10 vegan Hollandse klassiekers: van hete bliksem tot stoofpeertjes
Hollandse pot is gemaakt voor koude avonden: stamppot, hachee, een pan soep die de hele dag op het vuur staat. Veel van die gerechten draaien om vlees, worst of spek. Toch blijken ze verrassend makkelijk plantaardig te maken, als je weet waar de smaak eigenlijk vandaan komt.
In deze lijst staan tien klassiekers die ik vegan heb gemaakt en op Bijna Vegan heb gezet. Bij negen ervan schreef ik tijdens het testen alles op: hoeveelheden, tijden en wat er misging. Per gerecht lees je wat het vlees vervangt, hoe lang je bezig bent en de belangrijkste les uit mijn testrondes. Het volledige recept vind je steeds via de link.
Wat opvalt als je ze naast elkaar zet: bij bijna elk gerecht zat het probleem niet in de kruiden, maar in het vocht. Te veel bouillon, natte groenten of vocht dat in de puree terechtkwam. Dat zie je hieronder steeds terug.
In één oogopslag
| Gerecht | Totale tijd | Porties | Plantaardige basis |
|---|---|---|---|
| Hete bliksem | ongeveer 45 minuten | 4 | Gerookte tempeh |
| Zuurkoolstamppot | 45 minuten | 4 | Gerookte tofu |
| Erwtensoep | 90 minuten | 4 | Spliterwten, gerookt paprikapoeder |
| Hachee | ongeveer 1 uur 45 minuten | 4 | Kastanjechampignons |
| Stoofpot met bokbier | ongeveer 2 uur 10 minuten | 4 | Seitan |
| Jachtschotel | ongeveer 1 uur 40 minuten | 4 | Champignons en linzen |
| Witlofovenschotel | ongeveer 1 uur 20 minuten | 4 | Gerookte tofu |
| Pasteitjes met ragout | 45 minuten | 3 (6 pasteitjes) | Kastanjechampignons |
| Rode kool met appel | ongeveer 80 minuten | 4 (bijgerecht) | Rode kool en appel |
| Stoofpeertjes | ongeveer 3,5 uur, plus een nacht rusten | 8 | Gieser Wildeman-peren |
1. Hete bliksem met krokante gerookte tempeh
Hete bliksem is aardappel met appel, zoet en hartig tegelijk. Traditioneel gaat er spek of een stuk worst bij. In mijn versie neemt krokante gerookte tempeh die rol over.
Belangrijkste les uit het testen: kook de aardappels eerst en doe de appels er pas de laatste 10 minuten bij. In mijn eerste test gingen 500 g appels er meteen in. Ze vielen helemaal uit elkaar en de stamp werd waterig. Nu kookt 1,2 kg kruimige aardappel eerst 15 minuten alleen, en gaan 400 g goudrenetten er daarna 10 minuten bij.
Tijd: ongeveer 45 minuten. Porties: 4.
Naar het recept voor vegan hete bliksem
2. Zuurkoolstamppot met gerookte tofu
Zuurkool met puree en rookworst is misschien wel de bekendste winterstamppot. Hier zorgt 220 g gerookte tofu voor het rokerige, hartige stuk op je bord.
Belangrijkste les uit het testen: het verschil zat niet in meer kruiden, maar in het vocht. In mijn eerste ronde kwam ongeveer 70 ml zuurkoolvocht in de puree terecht. In het eindrecept verwarm ik de zuurkool apart, blijft er maar 20 tot 25 ml vocht in de pan en laat ik de aardappels 2 minuten droogstomen.
Tijd: 45 minuten. Porties: 4.
Naar het recept voor vegan zuurkoolstamppot
3. Dikke erwtensoep met gerookt paprikapoeder
Snert hoort bij de winter, en een goede erwtensoep moet zo dik zijn dat de lepel blijft staan. Zonder rookworst haal je de rokerige smaak uit 1,5 theelepel gerookt paprikapoeder, met eventueel wat komijn en een scheutje sojasaus.
Dit is het enige recept in deze lijst zonder uitgebreide testnotities: de hoeveelheden en tijden heb ik niet in rondes vergeleken zoals bij de andere gerechten.
Tijd: 90 minuten. Porties: 4.
Naar het recept voor vegan erwtensoep
4. Hachee met champignons en appelstroop
Hachee is een zoetzure stoof met uien, laurier en kruidnagel. In plaats van rundvlees is 500 g kastanjechampignons de basis. Seitan kan erbij, maar is niet nodig.
Belangrijkste les uit het testen: bak de champignons apart, in twee porties. In mijn eerste test ging alles tegelijk de pan in en werden de champignons grijs en rubberachtig. Daarnaast ging de bouillon van 700 naar 500 ml, omdat de jus met 700 ml te dun bleef. Het recept is 3 keer getest.
Tijd: ongeveer 1 uur en 45 minuten. Porties: 4.
Naar het recept voor vegan hachee
5. Stoofpot met seitan en bokbier
Hollandse stoofpot, langzaam gegaard in bier. Hier is 400 g seitan het “stoofvlees” en zorgt 250 ml Hollandse bokbier voor de diepe, moutige smaak. Bier is niet altijd vegan, dus check het etiket.
Belangrijkste les uit het testen: minder bier en langer stoven. Ik ging van 330 naar 250 ml bier en van 60 naar 90 minuten stooftijd. De saus was eerst te dun en het bier overheerste; met deze aanpassing verdween de bittere smaak.
Tijd: ongeveer 2 uur en 10 minuten. Porties: 4.
Naar het recept voor vegan stoofpot
6. Jachtschotel met champignons en linzen
De jachtschotel is een ovenschotel met een stevige vulling onder een laag aardappelpuree. Champignons en linzen vervangen het vlees.
Belangrijkste les uit het testen: let op de hoeveelheid bouillon. Met 750 ml werd de vulling veel te nat en zakte de puree erin weg. Met 500 ml bouillon en een iets dikkere roux bleef de puree mooi bovenop liggen.
Tijd: ongeveer 1 uur en 40 minuten. Porties: 4.
Naar het recept voor vegan jachtschotel
7. Witlofovenschotel met puree, gerookte tofu en kaassaus
Witlof met ham en kaas uit de oven, maar dan plantaardig: gerookte tofu in plaats van ham en een kaassaus die echt dik blijft.
Belangrijkste les uit het testen: de witlof moet eerst de pan in, niet rauw de oven in. In mijn eerste ronde liet rauwe witlof ongeveer 130 ml vocht los in de schaal, waardoor de saus dun werd. Door de witlof 12 minuten voor te bakken en het vocht weg te gieten, blijft de schotel droog en romig. Ik testte dit recept in 4 rondes.
Tijd: ongeveer 1 uur en 20 minuten. Porties: 4.
Naar het recept voor vegan witlofovenschotel
8. Pasteitjes met romige champignonragout
Pasteitjes horen bij feestdagen en lange zondagen. In de klassieke ragout zitten vaak balletjes; mijn versie draait om kastanjechampignons, met doperwten voor kleur. Vegan balletjes heb ik getest, maar ze maakten de vulling te zwaar.
Belangrijkste les uit het testen: de verhouding boter en bloem was niet het probleem: die bleef in alle rondes 45 g en 45 g. Wat de klontjes en de dunne saus oploste, was de roux 2 minuten laten garen in plaats van 30 seconden, warme bouillon in porties toevoegen en de vloeistof terugbrengen van 700 naar 600 ml.
Tijd: 45 minuten. Porties: 3 personen (6 pasteitjes).
Naar het recept voor vegan pasteitjes
9. Rode kool met appel
Rode kool met appel is van zichzelf al vegan, zolang er geen boter of vet in de pan gaat. Het is het bijgerecht dat bij veel van de gerechten hierboven past, van de pasteitjes tot de hachee.
Belangrijkste les uit het testen: doe de azijn er meteen bij, gebruik minder water en geef de kool echt de tijd. In mijn azijntest zag de helft met 15 ml azijn vanaf het begin er helderder uit, terwijl de helft waar de azijn pas na 45 minuten bij ging doffer en blauwer werd.
Tijd: ongeveer 80 minuten. Porties: 4 als bijgerecht.
Naar het recept voor rode kool met appel
10. Stoofpeertjes met rode wijn en kaneel
Stoofpeertjes zijn het klassieke toetje of bijgerecht bij een winterse maaltijd. Ik gebruik Gieser Wildeman-peren. Let op de wijn: niet elke wijn is vegan, omdat sommige wijnen met dierlijke producten worden gefilterd. Kies een wijn met een vegan-label.
Belangrijkste les uit het testen: lage, rustige hitte is belangrijker dan lang koken. In mijn eerste test kookten de peren ongeveer 2 uur hard. De binnenkant bleef stevig en één peer barstte open. Nu garen ze 2,5 tot 3 uur op een vuur dat nauwelijks borrelt.
Tijd: ongeveer 3,5 uur, plus een nacht rusten. Porties: 8.
Naar het recept voor vegan stoofpeertjes
Zo maak je Hollandse klassiekers vegan
Kijk je naar deze tien gerechten, dan zie je steeds dezelfde vervangingen terugkomen. Dit zijn de keuzes die ik in de recepten hierboven heb gemaakt:
| Klassiek | In mijn vegan versie | Gebruikt in |
|---|---|---|
| Spek of worst bij stamppot | Gerookte tempeh of gerookte tofu | Hete bliksem, zuurkoolstamppot |
| Rookworst in soep | Gerookt paprikapoeder | Erwtensoep |
| Rundvlees in stoofgerechten | Kastanjechampignons of seitan | Hachee, stoofpot |
| Gehakt in een ovenschotel | Champignons en linzen | Jachtschotel |
| Ham | Gerookte tofu | Witlofovenschotel |
| Kalfsragout met balletjes | Champignonragout met doperwten | Pasteitjes |
| Roomboter en melk | Vegan boter en ongezoete sojadrink | Pasteitjes, witlofovenschotel |
Peulvruchten zoals linzen en spliterwten zijn volgens het Voedingscentrum een goede vervanger van vlees: ze bevatten eiwit, veel vezels en, afhankelijk van de soort, ijzer. Champignons gebruik ik vooral voor de hartige smaak en de structuur. Meer over plantaardige eiwitbronnen lees je in mijn gids over plantaardige eiwitbronnen, en een overzicht van vervangers voor zuivel, eieren en vlees vind je in mijn gids met vegan vervangers.
Drie dingen die ik bij elk gerecht leerde
1. Vocht is de grootste vijand. Bij de jachtschotel zakte de puree weg in te veel bouillon, bij de witlof stond 130 ml vocht in de schaal, bij de zuurkool kwam het zuurkoolvocht in de puree en bij de hete bliksem werd de stamp waterig door appels die te lang kookten. Wil je een Hollands gerecht vegan maken, kijk dan eerst waar het vocht vandaan komt.
2. Champignons altijd apart en in porties bakken. Bij de hachee en de pasteitjes werden de champignons grijs en waterig toen alles tegelijk de pan in ging. In twee porties in een ruime pan worden ze bruin en smaakvol.
3. Rustig garen wint van hard koken. De stoofpeertjes barstten bij hard koken, en de stoofpot werd beter met 90 in plaats van 60 minuten op laag vuur.
Een Hollands menu samenstellen
Wil je er een hele maaltijd van maken? Een paar combinaties die goed bij elkaar passen:
- Feestelijk: pasteitjes met ragout, rode kool met appel en stoofpeertjes als toetje. Voor een compleet feestmenu met planning kijk je bij mijn vegan kerstdiner voor de hele familie.
- Doordeweeks: zuurkoolstamppot of hete bliksem; allebei in ongeveer 45 minuten klaar.
- Zondag: hachee of stoofpot met rode kool, voor als je de pan een paar uur op het vuur kunt laten staan.
Veelgestelde vragen
Kan ik deze gerechten van tevoren maken?
De stoofgerechten, zoals hachee en stoofpot, en de stoofpeertjes kun je goed vooruit maken; de stoofpeertjes worden zelfs beter na een nacht rusten. Bewaar restjes afgedekt in de koelkast. Het Voedingscentrum adviseert om restjes maximaal 2 dagen in de koelkast te bewaren.
Zijn bier en wijn altijd vegan?
Nee. Sommige bieren en wijnen worden geklaard met dierlijke producten. Voor de stoofpot en de stoofpeertjes kies je daarom een bier of wijn met een vegan-label, of je checkt het etiket.
Waar koop ik gerookte tofu en tempeh?
Veel supermarkten in Nederland verkopen gerookte tofu en tempeh in het koelvak bij de vleesvervangers. Waar je verder wat vindt, lees je in mijn gids voor vegan boodschappen doen in Nederland.
Welk gerecht is het makkelijkst om mee te beginnen?
De zuurkoolstamppot en de hete bliksem: allebei klaar in ongeveer 45 minuten en met een korte ingrediëntenlijst. De stoofpeertjes en de stoofpot vragen vooral geduld, niet veel werk.
